Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden in Berlijn, Duitsland

Het Ambassadegebouw

Hier vindt u informatie over de Nederlandse ambassade in Berlijn en de bijzondere aspecten van het door Rem Koolhaas ontworpen gebouw.

Gebouw

Nadat Berlijn in 1990 weer de hoofdstad van Duitsland werd, en in 1999 het parlement, de ministeries en de buitenlandse vertegenwoordigingen van Bonn naar Berlijn verhuisden, vond de Nederlandse ambassade in 1999 een tijdelijk onderkomen in het Internationales Handelszentrum (IHZ) in de Friedrichstraße. De Nederlandse regering had toen al besloten een nieuw ambassadegebouw te laten bouwen. Het gebouw moest in alle aspecten een symbool worden voor de goede relaties tussen Nederland en Duitsland.

Er is bewust gekozen voor een locatie in Mitte, het oude centrum van Berlijn. Het ambassadegebouw staat aan de Spree, op de hoek van de Klosterstraße en Rolandufer, met uitzicht op de historische binnenhaven, de drukke Mühlendammschleuse en de Friedrichsgracht, de enige gracht in Berlijn. Deze gracht werd in de 17e eeuw aangelegd door Nederlandse ingenieurs. Door deze unieke ligging aan het water met de bijzondere reflecties en lichtwerking heeft de locatie een bijna Nederlands karakter.

De opdrachtgever, het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag, koos na een Europese aanbesteding voor het concept van de Nederlandse architect Rem Koolhaas van het architectenbureau Office for Metropolitan Architecture (OMA) in Rotterdam. Het ontwerp moest niet alleen voldoen aan de eisen van de opdrachtgever, maar ook aan de strikte stedenbouwkundige voorwaarden die de stad Berlijn stelt.

In maart 2000 begon men met de bouw aan de Klosterstraße 50. De ingewikkelde bouw nam 3,5 jaar in beslag. Koolhaas ontwierp een gebouw dat een reflectie was van Nederland als een land met een open en moderne samenleving. De vrijstaande glazen kubus staat voor de Nederlandse soevereiniteit en openheid. Het nieuwe pand werd op 2 maart 2004 officieel geopend door de toenmalige koningin Beatrix. Ook waren aanwezig: de toenmalige Bondspresident Rau, voormalig Bondspresident Von Weizsäcker en de beide ministers van Buitenlandse Zaken, Fischer en Bot.

Bijzondere aspecten van het gebouw

De Berlijnse voorschriften voorzien in een gesloten bouwblok met een hoogte van maximaal 27 meter en bepalen dat een deel daarvan is bestemd voor woningen. Deze voorschriften stonden haaks op de wens van de opdrachtgever die een open en autonoom gebouw wilde. Rem Koolhaas heeft deze tegengestelde eisen verenigd door een vrijstaande kubus met ribben van 27 meter op één hoek te plaatsen met daaromheen een L-vormig gebouw waarin een deel van de installatietechniek en 3 dienstwoningen zijn ondergebracht. In feite wordt hiermee een gesloten bouwblok met een binnenhof symbolisch gerealiseerd.

Het hart van het ambassadegebouw is het zogenoemde traject dat zich grillig door het gebouw beweegt en op het dak eindigt. Het traject verbindt de kantoorverdiepingen en de representatieve ruimten op ‘split level’ met elkaar. Deze opzet verklaart de 11 verdiepingen die zijn ondergebracht binnen de 27 meter gebouwhoogte. Van buiten ziet men de werknemers lopen en andersom hebben de werknemers zicht op de stad. Het traject vormt daarbij het verbindende onderdeel met de stad.

Er is een zichtlijn vanaf de oever van de Spree door de ambassade heen naar de Fernsehturm. Juridisch is vastgelegd dat dit uitzicht op de Fernsehturm niet mag worden belemmerd door de bouw van nieuwe objecten in deze zichtlijn. De Skybox, de ‘vrij’ zwevende zwarte kubus aan de westzijde van het gebouw met een magnifiek uitzicht op de Spree, dient om gasten te ontvangen.

De door het ministerie verworven kunst in het gebouw weerspiegelt Nederland en zijn bewoners en is hoofdzakelijk van Nederlandse kunstenaars. Alleen Andy Warhols ‘Reigning Queens’, de portretten van voormalig koningin Beatrix in de foyer, vormen hierop een uitzondering. Het kantoormeubilair is naar Nederlands ontwerp speciaal voor het gebouw ontwikkeld.

De constructies en installaties zijn uit het zicht geplaatst in de dikke betonvloeren, achter kastenwanden en in de verticale gevelopbouw. Een dubbele gevel zorgt voor isolatie en warmteafvoer en de vloeren zijn voorzien van koeling en verwarming. De volgende materialen zijn in het gebouw verwerkt: zichtbeton, aluminium, copaiva en zebrano hout, gietvloeren en travertin.

Voor het ontwerp van de ambassade werd de Architekturpreis Berlin 2003 toegekend en in 2005 de European Union Prize for Contemporary Architecture Mies van der Rohe Award.

Zie ook

  • Virtuele rondgang door de ambassade | Sinds 10 jaar staat het door Rem Koolhaas ontworpen ambassadegebouw als architectonisch statement aan de Spree. Neem hier een kijkje in de 2004 geopende Nederlandse ambassade in Berlijn!